Tên vị thuốc: Hương phụ (tứ chế)
Tên khoa học: Rhizoma Cyperi
Tên gọi khác: Củ gấu, Củ gấu biển, Củ gấu vườn
Họ: Cói (Cypcraceae).
Bộ phận dùng: Thân rễ
Dạng bào chế: Tứ chế
Mô tả cảm quan: Vị thuốc Hương phụ là những mảnh nhỏ, bên ngoài vỏ có màu nâu, nâu sẫm hoặc xám đen, nhiều nếp nhăn dọc và đốt ngang, mặt cắt ngang có sợi, màu nâu hơi hồng. Thể chất cứng giòn, dễ bẻ. Mùi thơm, có vị cay, hơi đắng ngọt.
Tính vị quy kinh: Vị hơi cay. hơi đắng, tính bình. Quy kinh can, tỳ, tam tiêu.
Công năng, chủ trị: Hành khí chỉ thống, giải uất điều kinh, kiện vị tiêu thực. Chủ trị: Đau dạ dày, tiêu hóa kém, đau cơ, đau ngực sườn, đau dây thần kinh ngoại biên, đau đầu, đau bụng kinh, rối loạn kinh nguyệt.
Cách dùng – Liều dùng: Ngày dùng từ 6g đến 9g, dạng thuốc sắc.
Kiêng kỵ – Thận trọng: Âm hư huyết nhiệt không nên dùng
Bài thuốc thường dùng:
- Cao hương ngải – Chữa kinh nguyệt không đều, thấy kinh đau bụng, khó sinh nở, khí hư bạch đới: Hương phụ, Ngải cứu, Ích mẫu, lá Bạch đồng nữ mỗi thứ 1g, thêm nước vào sắc kỹ, cô đến còn 10ml, thêm đường vào cho đủ ngọt. Đóng vào ống 10ml, hàn và hấp tiệt trùng (đun sôi và giữ sôi trong 1 giờ). Thuốc có thể bảo quản trong nhiều năm không hỏng. Ngày uống từ 3 đến 6 ống. Muốn cho kinh nguyệt đều uống đón kinh, 10 ngày trước ngày dự đoán có kinh. Uống luôn như vậy trong 2 hay 3 tháng. Có thể dùng lâu hơn.
Tài liệu tham khảo:
1. Dược điển Việt Nam V;
2. Cây thuốc và vị thuốc dùng làm thuốc – Đỗ Tất Lợi;
3. Từ điển cây thuốc Việt Nam – Võ Văn Chi;
4. Mô tả cảm quan: Tiêu chuẩn cơ sở vị thuốc tại BV Y học cổ truyền.
