Tên vị thuốc: Đương quy (Toàn quy)
Tên khoa học: Radix Angelicae sinensis
Tên gọi khác: Tần quy, vân quy
Họ: Hoa tán (Apiaceae).
Bộ phận dùng: Rễ
Dạng bào chế: Chích rượu
Mô tả cảm quan: Vị thuốc là phiến mỏng không đều, màu vàng nâu, mùi thơm đặc trưng của Đương quy và rượu. Vị đắng ngọt, hơi cay.
Tính vị quy kinh: Cam tân ôn. Vào các kinh can, tâm, tỳ.
Công năng, chủ trị: Bổ huyết, hoạt huyết, điều kinh, giảm đau, nhuận tràng. Chủ trị: Huyết hư, chóng mặt. Kinh nguyệt không đềụ, bế kinh đau bụng kinh, táo bón do huyết hư. Phong thấp tê đau, sưng đau do sang chấn.
Cách dùng – Liều dùng: Ngày dùng từ 6g đến 12g (hoặc 10-20g), dạng thuốc sắc hoặc ngâm rượu.
Kiêng kỵ – Thận trọng: Tỳ vị có thấp nhiệt, đại tiện lỏng không nên dùng.
Bài thuốc thường dùng:
- 1. Bài tử vật (tứ vật thang) – chữa thiếu máu, cơ thể suy nhược, kinh nguyệt không đều, đau ở rốn, đẻ xong máu hỏi chảy mãi không ngừng: Đương quy, Thục địa (hay Sinh địa), mỗi vị 12g, Bạch thược 8g, Xuyên khung 6g, nước 600ml, sắc còn 200 ml. Chia làm 3 lần uống trong ngày.
- 2. Bài đương quy kiện trung thang của Trương Trọng Cảnh dùng chữa bệnh phụ nữ sau khi đẻ thiếu máu, thuốc bổ huyết: Đương quy 7g, Quế chi, Sinh khương, Đại táo mỗi vị 6g, Thược dược 10g, đường phèn 50g, nước 600 ml, sắc còn 200 ml, chia 3 lần uống trong ngày.
- 3. Chữa chảy máu cam không ngừng: Đương quy sao khô tán nhỏ, nỗi ngày dùng 2-3 lần, mỗi lần dùng 4g. Dùng nước cháo mà chiêu thuốc.
- 4. Dưỡng não hoàn – viên dưỡng não. Dùng chữa mất ngủ, nhức đầu, ngủ hay mê: Đương quy 100g, Viễn chí 40g, Thạch xương bồ 40g, Táo nhận 60g, Ngũ vị 60g, Khởi tử 80g, Đởm tinh 40g, Thiên trúc hoàng 40g, Long cốt 40g, Ích trí nhân 60g, Hổ phách 40g, Nhục thung dung 80g, Bá tử nhân 60g, Chu sa 40g, Hồ đào nhục 80g. Tất cả tán thành bột thêm mật ong vào viên thành viên mỗi viên nặng chừng 4g. Ngày uống 2 lần, mỗi lần 1 viên. Uống luôn 15 ngày (bài thuốc kinh nghiệm Trung Quốc).
- 5. Chữa viêm quanh khớp vai, vai và cánh tay đau nhức không giơ lên được: Đương quy 12g, Ngưu tất 10g, Nghệ 8g, sắc uống. Kết hợp với luyện tập hằng ngày giơ cao tay lên đầu.
- 6. Phụ nữ kinh nguyệt không đều, đau bụng kinh: Dùng Đương quy sắc uống trước khi thấy kinh 7 ngày. Phụ nữ sắp dinh nên uống Đương quy vài ngày trước khi sinh thì sinh đẻ dễ dàng.
- 7. Đương quy rất phổ biến, là đầu vị trong thuốc chữa bệnh phụ nữ.
Tài liệu tham khảo:
1. Dược điển Việt Nam V;
2. Cây thuốc và vị thuốc dùng làm thuốc – Đỗ Tất Lợi;
3. Từ điển cây thuốc Việt Nam – Võ Văn Chi;
4. Mô tả cảm quan: Tiêu chuẩn cơ sở vị thuốc tại BV Y học cổ truyền.
