Tên vị thuốc: Kim ngân hoa
Tên khoa học: Flos Lonicerae
Tên gọi khác: Nhẫn đông
Họ: Kim ngân (Caprifoliaceae).
Bộ phận dùng: Nụ hoa
Dạng bào chế: Sấy khô
Mô tả cảm quan: Nụ hoa hình ống cong queo, dài 1 – 5 cm, đầu to, đường kính 0,1 – 0,3 cm. Mặt ngoài màu vàng xanh hoặc vàng nâu, bên trong chứa 5 nhị và 1 vòi nhụy. Thể chất nhẹ, mùi thơm nhẹ, vị hơi đắng.
Tính vị quy kinh: Kim ngân có vị ngọt nhạt, tính mát. Cam, hàn. Vào các kinh phế, vị, tâm.
Công năng, chủ trị: Thanh nhiệt, giải độc, tán phong nhiệt. Chủ trị: Ung nhọt, ban sởi, mày đay, lở ngứa, cảm mạo phong nhiệt, ôn bệnh phát nhiệt, nhiệt độc huyết lị. Theo Võ Văn Chi: Kim ngân hoa còn trị dị ứng và thấp khớp.
Cách dùng – Liều dùng: Ngày dùng từ 12g đến 16g (hoặc 6-15g), dạng thuốc sắc hoặc hãm. Có thể ngâm rượu, làm hoàn tán.
Kiêng kỵ – Thận trọng: Tỳ vị hư hàn ỉa chày, hoặc vết thương, mụn nhọt có mủ loãng do khí hư; mụn nhọt đă có mủ, vỡ loét không nên dùng.
Bài thuốc thường dùng:
- 1. Thuốc K1 (Đỗ Tất Lợi, 1960) chữa mụn nhọt, mẩn ngứa, một số trường hợp dị ứng: Kim ngân hoa 6g, nước 100ml, sắc còn 10ml, thêm đường vào cho đủ ngọt (chừng 4g). Đóng vào ống hàn kín, hấp tiệt trùng để bảo quản. Nếu dùng ngay thì không cần đóng ống và chỉ cần đun sôi rồi giữ sôi trong 15 phút đến nửa giờ là uống được. Người lớn: ngày uống 2 đến 4 liều trên (2 đến 4 ống); trẻ em từ 1 đến 2 liều (1 đến 2 ống).
- 2. Thuốc K2 (Đỗ Tất Lợi, 1960): là đơn thuốc trên thêm 3g ké đầu ngựa vào. Cùng một công dụng và liều dùng
- 3. Thuốc chữa mụn nhọt, mẩn ngứa, thông tiểu: Hoa kim ngân 6g, Cam thảo 3g, nước 200m, sắc còn 100ml, chia 2 hay 3 lần uống trong ngày.
- 4. Ngân kiều tán (bài thuốc kinh nghiệm từ cổ) thường dùng chữa mụn nhọt, sốt, cảm: Hoa kim ngân 40g, Liên kiều 40g, Kinh giới tuệ 16g, Cát cánh 24g, Đạm đậu sị 20g, Bạc hà 24g, Ngưu bàng tử 24g, Đạm trúc diệp 16g. Tất cả sấy khô tán bột. Có thể làm thành viên. Ngày uống 1-2 lần, mỗi lần uống 12g bột.
- 5. Thuốc tiêu độc: Kim ngân, Sài đất, Thổ phục linh, mỗi vị 20g, Cam thảo đất 12g, sắc uống.
- 6. Chữa mẩn ngứa, mẩm tịt, mụn nhọt đầu đinh: Kim ngân hoa 10g, Ké đầu ngựa 4g, nước 200ml, sắc còn 100ml, chia 2 lần uống trong ngày.
- 7. Chữa nọc sởi: Kim ngân hoa và rau Diếp cá đều 10g, sao qua, sắc uống. Hoặc Kim ngân hoa 30g, Cỏ ban 30g, dùng tưới giã nhỏ, thêm nước gạn uống, nếu dùng dược liệu khô thì sắc uống.
Tài liệu tham khảo:
1. Dược điển Việt Nam V;
2. Cây thuốc và vị thuốc dùng làm thuốc – Đỗ Tất Lợi;
3. Từ điển cây thuốc Việt Nam – Võ Văn Chi;
4. Mô tả cảm quan: Tiêu chuẩn cơ sở vị thuốc tại BV Y học cổ truyền.
