1.Bong gân là gì?
Bong gân là tình trạng phổ biến, thường thấy trong lúc vận động không đúng cách hay vận động quá mạnh. Đây là chấn thương có thể gặp ở bất kì độ tuổi nào. Theo nghiên cứu, trẻ em và thanh thiếu niên có khả năng bị bong gân cao, tỷ lệ bong gân ở nam thì ít hơn nữ. Người bệnh không phát hiện sớm hoặc có cách trị bong gân không đúng cách, dẫn đến những biến chứng, gây khó khăn khi đi lại và sinh hoạt.
Dây chằng khi bị tổn thương, căng quá mức, bị rách khiến cho khả năng vận động khớp bị giảm. Đây được gọi là bong gân. Chấn thương bong gân thường gặp ở chi trên hay chi dưới như là khu vực cổ tay, khủy tay, mắt cá chân, khớp gối.
2. Phân biệt giữa bong gân và căng cơ
Bong gân và căng cơ đều bệnh liên quan đến sự tổn thương của các mô mềm trong và xung quanh khớp.
Căng cơ xảy ra khi các cơ bắp bị căng quá mức, thậm chí là bị rách.
Giống như bong gân, căng cơ cũng có những triệu chứng như gây đau, sưng vùng cơ, khớp. Người bệnh không thể vận động như bình thường và gặp khó khăn trong việc thực hiện các động tác của khớp. Điểm phân biệt giữa hai tình trạng này là ở bong gân, xuất hiện bầm tím ở vùng khớp bị tổn thương, còn ở căng cơ thì chỉ bị co thắt cơ và không có dấu hiệu này.
3. Những nguyên nhân gây bong gân
Mọi lứa tuổi đều có khả năng bị bong gân khi gặp sự cố trong quá trình đi lại, sinh hoạt hay chơi thể thao. Dưới đây là những nguyên nhân chính gây chấn thương bong gân:
- Chấn thương trong lúc chơi thể thao.
- Gặp phải những tai nạn, sự cố trong sinh hoạt, lao động.
- Lao động quá sức như khiêng, vác vật nặng.
Ngoài ra, tình trạng bong gân cũng xảy ra ở một số đối tượng, điều kiện môi trường xung quanh hay thói quen không đúng.
- Những vận động viên bóng đá, bóng chuyền,… có tỷ lệ chấn thương bong gân cao trong lúc thi đấu.
- Ngồi sai tư thế trong thời gian dài.
- Mang giày, dép không thích hợp để chạy, chơi thể thao.
- Gắng sức để tập những môn thể thao đòi hỏi sức bền.
- Khởi động không kỹ, sai hoặc không khởi động trước khi chơi thể thao.
- Béo phì cũng là một trong những nguyên nhân gây bong gân.
- Vận động mạnh khi mới bắt đầu tập luyện một môn thể thao mới.
- Những người đã bị bong gân có nguy cơ chấn thương bong gân cao.
- Môi trường đi lại, di chuyển khó khăn, trơn trượt.
4. Triệu chứng, dấu hiệu nhận biết khi bị bong gân
Các triệu chứng mà người bệnh hay gặp khi bị bong gân là:Dấu hiệu đầu tiên để nghi ngờ bị bong gân là người bệnh cảm thấy rất đau ngay sau khi bị chấn thương, cơn đau vẫn kéo dài sau đó, đau nhiều khi chạm hay ấn vào vùng chấn thương.
Sau vài giờ khi bị bong gân, vùng khớp bị tổn thương mới bị sưng lên, đây là một triệu chứng của bong gân. Vì vậy, nếu người bệnh không chú ý hoặc chủ quan về bệnh mà vẫn di chuyển, hoạt động bình thường, dẫn đến tình trạng chấn thương nặng.
Bầm tím là triệu chứng xuất hiện khi các dây chằng, cơ, gân bị tổn thương và chảy máu dẫn đến ngấm và biểu hiện qua bên ngoài da. Vì thế, bầm tím không xảy ra ngay khi bị chấn thương, mà qua một thời gian thì người bệnh mới nhìn thấy tình trạng này.
Đau, sưng khiến người bệnh gặp khó khăn trong việc vận động ở vùng khớp bị chấn thương, đặc biệt, sau một ngày, các khớp cứng và người bệnh không thể hoạt động như bình thường.
Các triệu chứng của chấn thương bong gân phụ thuộc vào mức độ bong gân của người bệnh. Có 3 mức độ bong gân như sau:
Bong gân ở mức độ I, người bệnh đau và sưng nhẹ ở vùng khớp tổn thương, hoạt động và vận động nhẹ.
Bong gân ở mức độ II, vùng bị chấn thương đau, sưng nhiều, ngoài ra còn xuất hiện tình trạng bầm tím.
Bong gân ở mức độ III, bong gân nặng bởi vì dây chằng rách, đứt khiến cho bệnh nhân cảm thấy rất đau, vùng bị chấn thương sưng và bầm tím nhiều. Khớp lỏng lẻo
5. Chẩn đoán và cách trị bong gân
Khi bị bong gân, bạn không nên chủ quan, tự điều trị tại nhà mà hãy đến các cơ sở y tế để được chẩn đoán kịp thời. Trong quá trình thăm khám, bác sĩ sẽ hỏi bạn về những tình huống nghi ngờ gây chấn thương, tiền sử bệnh, các thói quen về sinh hoạt, thể thao, lao động. Ngoài ra, để kết luận bệnh, bạn cần phải thực hiện test vẹo trong, vẹo ngoài khớp, Lachman test hay các xét nghiệm liên quan như là chụp X-quang, chụp CT, chụp MRI.
6. Cách trị bong gân giúp giảm đau nhanh chóng
6.1 Phương pháp R.I.C.E
Bong gân ở mức độ nhẹ có thể được chữa khỏi khi áp dụng các phương pháp sau:
- Cần để cho khớp và gân cơ bị chấn thương được nghỉ ngơi và hồi phục bằng cách hạn chế hoạt động chỗ khớp bị bong gân.
- Chườm đá có tác dụng làm giảm sưng, lưu ý quấn một lớp vải mỏng quanh túi đá và chườm ở vùng bong gân khoảng 20 phút, cách 10 phút nên chườm đá một lần ở 3 ngày đầu tiên khi bị bong gân.
- Băng ép ở vùng bị bong gân cũng là một cách trị bong gân tốt, giúp giảm sưng, không nên băng quá chặt hoặc lỏng.
- Nếu chấn thương ở tay nên sử dụng túi treo tay hoặc gác tay lên bụng, còn ở chân thì gác cao chân bằng gối.
- Sử dụng nẹp, đai, bột,… để cố định khớp, giúp bảo vệ khớp.
- Dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.
6.2 Liệu pháp y học cổ truyền:
Phương pháp Bó thuốc: Dựa trên bài thuốc rượu xoa bóp của Bệnh viện Y học cổ truyền và tính năng của các dược liệu, đội ngũ Y Bác sĩ bệnh viện YHCT đã nghiên cứu ra bài thuốc bó điều trị cho người bệnh sau bong gân. Thực nghiệm trên lâm sàng cho nhiều đối tượng bệnh nhân khác nhau, nghiên cứu cho thấy, bệnh nhân bong gân sau 3 ngày sử dụng bài thuốc bó của bệnh viên giảm hẳn các triệu chứng sưng đau và phù nề so với nhóm bệnh nhân không sử dụng phương pháp này, và thời gian hồi phục cũng nhanh hơn nhiều.
Các dược liệu được sử dụng trong bài thuốc bó bao gồm.
| STT | Vị thuốc | Công năng | Chủ trị |
| 1 | Nhũ hương | Hoạt huyết, chỉ thống, trừ độc | Khí huyết ngưng trệ, sưng đau do sang chấn |
| 2 | Phụ tử chế | Khu phong trừ thấp, giảm đau, gây tê | Phong hàn tê thấp, khớp đau |
| 3 | Thiên Nam tinh | Táo thấp, hóa đờm, khu phong | Bại liệt nửa người, động kinh, co giật |
| 4 | Hồng hoa | Hoạt huyết, thông kinh, tán ứ, chỉ thống | Phong thấp tê đau, sưng đau do sang chấn |
| 5 | Quy vĩ | Bổ huyết, điều kinh, giảm đau | Phong thấp tê đau, sưng đau do sang chấn |
| 6 | Một dược | Tán huyết, khử ứ, chỉ thống | Sưng đau do sang chấn, gân xương đau |
| 7 | Bán hạ | Giáng khí nghịch | Khí nghịch, nôn mửa, chóng mặt đau đầu do đờm thấp |
| 8 | Khương hoạt | Tán hàn, khu phong, trừ thấp, chỉ thống | Phong thấp, tê đau vai, lưng đau mỏi |
| 9 | Cốt toái bổ | Bổ thận, mạnh xương, chỉ thống | Đau do sang chấn, bong gân, xương thương tổn |
| 10 | Thiên niên kiện | Trừ phong thấp, mạnh gân xương | Phong hàn tê đau, đầu gối lạnh đau, chân co rút tê bại |
| 11 | Thục địa | Dưỡng âm, bổ thận | Huyết hư, tiêu khát. |
| 12 | Tế tân | Khu phong, tán hàn, ngừng đau, ôn phế | Phong thấp, đau tê. |
| 13 | Mã tiền | Thông kinh lạc, trừ phong thấp, tê bại, mạnh tỳ vị, gân cốt | Đau khớp |
| 14 | Phòng phong | Giải biểu trừ phong hàn, trừ phong thấp, trừ co thắt. | Đâu đầu do hàn, mày đay, phong thấp tê đau, uốn ván. |
| 15 | Bạc hà | Phát hãn, tán phong nhiệt. | Cảm nóng, nhức đầu. |
Số lần, thời gian và những điều cần lưu ý trong và sau khi bó thuốc.
- 1 ngày 1 lần bó thuốc.
- 1 lần bó thuốc từ 45 đến 60 phút.
Trong lúc bó nếu thấy có hiện tượng nóng ngứa thì tháo thuốc ra ngay.
1 liệu trình tối đa 5 lần ( thông thường thì khoảng 3 lần).
6.3 Liệu pháp vật lý trị liệu
Chương trình phục hồi chức năng nếu cần thiết như: phục hồi tầm vận động khớp, phục hồi lại sức mạnh cơ, phục hồi cân bằng, phục hồi khả năng chơi thể thao.
Đối với những trường hợp bong gân ở mức độ nặng, bác sĩ có thể yêu cầu phẫu thuật nhằm phục hồi các tổn thương do chấn thương gây ra.
