Tên vị thuốc: Hoài sơn
Tên khoa học: Tuber Dioscoreae persimilis
Tên gọi khác: Củ mài.
Họ: Củ nâu (Dioscoreaceae).
Bộ phận dùng: Rễ củ
Dạng bào chế: Sao cách cám
Mô tả cảm quan: Phiến thuốc mỏng, mặt ngoài có màu vàng hay vàng nâu, vết bẻ màu trắng, nhiều tinh bột. Thể chất giòn, dễ vỡ, mùi thơm.
Tính vị quy kinh: Củ mài có vị ngọt, tính bình. Cam, bình. Vào các kinh tỳ vị, phế, thận.
Công năng, chủ trị: Bổ tỳ, dưỡng vị, chỉ tả, sinh tân, ích phế, bổ thận, sáp tinh. Chủ trị: Kém ăn, tiêu chảy lâu ngày, phế hư, ho suyễn, di tinh, đới hạ, tiêu khát. Dược liệu sao cám: Tăng tác dụng kiện tỳ vị.
Cách dùng – Liều dùng: Ngày dùng 12g đến 30g, dạng thuốc sắc hay thuốc bột.
Kiêng kỵ – Thận trọng: Có thực tà thấp nhiệt thì không dùng.
Bài thuốc thường dùng:
- 1. Đơn thuốc trẻ con đi đái nhiều: Hoài sơn, Bạch phục linh tán nhỏ, trộn đều. Mỗi lần cho uống 8g.
- 2. Chữa mụn nhọt: Hoài sơn tươi giã nhỏ đắp lên chỗ mụn nhọt.
- 3. Thuốc bổ dùng trong những bệnh về dạ dày và ruột: Hoài sơn 10g, Bạch truật 8g, Phục linh 6g, Trần bì 5g, nước 400ml. Chia làm 2 lần uống trong ngày.
- 4. Chữa trẻ em gầy yếu, nhác ăn, phụ nữ có thai mệt mỏi, chán cơm hay người có bệnh tiểu đường, gầy róc: Hoài sơn thái miếng đồ lên, sao giã tán bột, uống mỗi lần 6-10g, ngày uống 2-3 lần, vào lúc đói. Hoặc dùng Củ mài luộc ăn.
- 5. Chữa trẻ em ỉa chảy kéo dài, hoặc ỉa phân nhầy có mùi, lỵ mạn tính, phụ nữ bạch đới, nam giới di tinh, đau lưng suy yếu: Dùng Củ mài 200g, Củ súng, Hạt sen, Ý dĩ sao, đều 100g, sấy khô tán bột uống mỗi ngày 20g với nước cơm.
- 6. Thuốc bổ dưỡng: Hoài sơn, Qủa tơ hòng, Hà thủ ô, Huyết giác, Đỗ đen sao cháy mỗi loại 1kg, Vừng đen 300g, Ngải cứu 200g, gạo nếp rang 100g, muối ráng 5g, tná bột, làm viên, uống mỗi ngày 10-20g (Viên Kiến thiết của hợp tác xã Hợp Châu).
Tài liệu tham khảo:
1. Dược điển Việt Nam V;
2. Cây thuốc và vị thuốc dùng làm thuốc – Đỗ Tất Lợi;
3. Từ điển cây thuốc Việt Nam – Võ Văn Chi;
4. Mô tả cảm quan: Tiêu chuẩn cơ sở vị thuốc tại BV Y học cổ truyền.
