Liệt VII ngoại biên (hay liệt mặt ngoại biên) là bệnh thường gặp, gây mất chức năng vận động mặt, ảnh hưởng đến thẩm mỹ và tâm lý của người bệnh. Châm cứu là một phương pháp Y học cổ truyền đã được chứng minh có hiệu quả trong điều trị liệt VII ngoại biên, đồng thời có thể phối hợp với Y học hiện đại để rút ngắn thời gian phục hồi chức năng vận động cơ mặt.
Các nguyên nhân gây liệt VII ngoại biên
- Liệt VII ngoại biên nguyên phát (hay còn gọi là liệt Bell), là thể bệnh thường gặp nhất trong các loại liệt VII ngoại biên, chiếm khoảng 50% tổng số trường hợp liệt VII ngoại biên.
- Liệt VII ngoại biên thứ phát: ít gặp hơn và do các bệnh lý khác gây ra như: nhiễm virus Herpes zoster (Zona tai), viêm tai giữa, hội chứng Guillain–Barré, u vùng sọ – thái dương – tuyến mang tai, đột quỵ…
⚠️ Triệu chứng thường gặp
- Liệt Bell thường khởi phát đột ngột (trong vài giờ) với liệt mặt ngoại biên một bên, kiểu liệt mặt đặc trưng: liệt cả phần trên và phần dưới của mặt cùng bên. Dấu hiệu lâm sàng điển hình:
- Sụp lông mày
- Không thể nhắm kín mắt
- Mất nếp mũi – má
- Mép miệng bên liệt xệ xuống và bị kéo lệch về phía đối diện
- Các trường hợp có triệu chứng lâm sàng không điển hình: cần khám chuyên khoa sớm để xác định nguyên nhân và điều trị kịp thời.
❓ Diễn biến của bệnh
– Trong liệt Bell, yếu cơ mặt tiến triển nhanh và đạt mức nặng nhất trong 1 – 2 ngày đầu, diễn biến thường ổn định trong 3 tuần đầu, và bắt đầu hồi phục dần trong 2 – 3 tháng.
– Nếu yếu cơ mặt nặng dần sau 3 tuần, hoặc xuất hiện thêm triệu chứng thần kinh mới (như song thị, tê mặt, thất điều), cần đánh giá lại nguyên nhân, vì có thể không phải là liệt Bell. Khi đó cần bổ sung các xét nghiệm tùy biểu hiện lâm sàng.
✅ Phòng bệnh
- Vào mùa lạnh: tránh gió lùa, sử dụng áo khoác hoặc khăn choàng để giữ ấm
- Vào mùa nóng: không nên để quạt, máy điều hòa thổi thẳng vào mặt lúc ngủ.
- Trong sinh hoạt thường ngày: cần tránh các thói quen xấu như tắm vào ban đêm hoặc sau khi uống rượu bia.
- Đối với người làm việc và học tập ban đêm, không nên ngồi gần cửa sổ để tránh gió lùa.
- Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, ngủ đủ giấc, tập thể dục thường xuyên, điều trị sớm và triệt để các nhiễm khuẩn tai, mũi, họng.
Châm cứu điều trị liệt VII ngoại biên
- Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, điều trị bằng châm cứu được chỉ định trong trường hợp liệt VII ngoại biên do lạnh, nhiễm khuẩn, nhiễm virus, chấn thương.
- Các nghiên cứu cho thấy bắt đầu châm cứu sớm giúp kiểm soát tiến triển của bệnh và đẩy nhanh quá trình hồi phục.
- Cấy chỉ là phương pháp đưa chỉ tự tiêu vào huyệt từ đó tạo tác dụng như châm cứu, ưu điểm tiện lợi, tiết kiệm thời gian, tạo tác dụng kích thích liên tục,
Khi nghi ngờ bị liệt VII ngoại biên, hãy đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám và điều trị sớm.
Tài liệu tham khảo:
● Bộ Y Tế, Hướng dẫn quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành châm cứu, 2013: Hà Nội.
● Trịnh Thị Diệu Thường (2019), “Ứng dụng châm cứu điều trị liệt mặt ngoại biên”, trong: Châm cứu học ứng dụng, Nhà xuất bản Y học, Thành phố Hồ Chí Minh, tr. 84-96.
● Ronthal M, Greenstain P. Bell’s palsy: Treatment and prognosis in adults. UpToDate website. Updated Oct 16, 2023.
● Ronthal M, Greenstain P. Bell’s palsy: pathogenesis, clinical features, and diagnosis in adults. UpToDate website. Updated Oct 16, 2023.
Tác giả: ThS.BSCKI. Liêu Khiết Tiểu Hoa
