I. Lão hóa da là gì?
Mỗi ngày, làn da của chúng ta đang âm thầm thay đổi.
Theo thời gian, da dần xuất hiện nếp nhăn, chảy xệ, da khô và kém đàn hồi, đốm sắc tố sạm nám…, những dấu hiệu mà chúng ta gọi chung là lão hoá da.
Tuy nhiên, lão hoá da không chỉ đơn giản là vấn đề của tuổi tác.
Từ góc nhìn của y học hiện đại, đó là sự suy giảm cấu trúc và chức năng của da.
Còn theo y học cổ truyền, đó là biểu hiện của sự suy giảm khí huyết và sự nuôi dưỡng của tạng phủ đối với làn da.
Chính vì vậy, để hiểu và làm chậm quá trình lão hoá da, cần nhìn nhận nó không chỉ ở bề mặt làn da mà còn từ bên trong cơ thể.
II. Biểu hiện của lão hóa da
Theo y học hiện đại, lão hoá da xảy ra do sự kết hợp của hai nhóm yếu tố chính: nội sinh và ngoại sinh.
Lão hoá nội sinh là quá trình lão hoá tự nhiên của cơ thể theo thời gian. Khi tuổi tăng lên, hoạt động của các tế bào da dần suy giảm, đặc biệt là nguyên bào sợi – tế bào có nhiệm vụ tạo ra collagen và elastin. Đồng thời, khả năng tái tạo của da chậm lại, lượng acid hyaluronic giảm, khiến da mất dần độ đàn hồi, trở nên khô hơn và dễ xuất hiện nếp nhăn. Đây là quá trình sinh lý tự nhiên mà hầu như ai cũng sẽ trải qua.
Bên cạnh đó, lão hoá ngoại sinh là sự lão hoá do tác động của các yếu tố từ môi trường và lối sống. Những yếu tố phổ biến gồm tia cực tím từ ánh nắng mặt trời, ô nhiễm không khí, khói thuốc lá, căng thẳng kéo dài, chế độ ăn uống không hợp lý và thiếu ngủ. Các yếu tố này có thể làm tăng stress oxy hoá trong da, phá huỷ collagen và elastin, từ đó thúc đẩy quá trình lão hoá diễn ra nhanh hơn.
Vì vậy, trong khi lão hoá nội sinh là quá trình khó tránh khỏi, thì việc kiểm soát các yếu tố ngoại sinh có thể giúp làm chậm và giảm mức độ lão hoá của làn da.
III. Góc nhìn và giải pháp của Y học cổ truyền
1. Góc nhìn của Y học cổ truyền
Trong Y học cổ truyền, da không chỉ là một cấu trúc giải phẫu độc lập mà là “phần ngọn” của hoạt động tạng phủ bên trong. Vì vậy, khi da lão hoá, đó thường là biểu hiện của quá trình lão suy nội tạng. Nội kinh viết: “Hữu chư nội, tất hình chư ngoại” – bên trong có biến đổi thì bên ngoài tất biểu hiện.
Theo y học cổ truyền, lão hoá da không chỉ là sự thay đổi của riêng làn da mà là biểu hiện của sự suy giảm khí huyết và chức năng tạng phủ trong cơ thể. Đông y cho rằng làn da được nuôi dưỡng bởi khí huyết và tinh của các tạng, đặc biệt là thận, tỳ và phế.
Trong đó, thận tàng tinh, chủ sự sinh trưởng và lão hoá của cơ thể. Khi tuổi tác tăng lên, thận tinh dần suy giảm, làm giảm khả năng nuôi dưỡng và tái tạo của nhiều bộ phận, trong đó có da. Tỳ có chức năng vận hoá và sinh khí huyết; nếu tỳ yếu, việc sinh và vận chuyển dưỡng chất kém hiệu quả, khiến da không được nuôi dưỡng đầy đủ. Phế chủ bì mao, có liên quan trực tiếp đến sự nhuận dưỡng và bảo vệ của da.
Khi khí huyết lưu thông kém hoặc tinh huyết suy giảm, làn da sẽ dần mất đi sự tươi nhuận, trở nên khô, sạm, kém đàn hồi và xuất hiện nếp nhăn. Vì vậy, trong quan điểm của y học cổ truyền, muốn làm chậm quá trình lão hoá da cần điều hoà tạng phủ, bổ khí huyết và dưỡng tinh, từ đó cải thiện sự nuôi dưỡng của da từ bên trong cơ thể.
2. Giải pháp
2.1 Thuốc thang
Theo từng thể bệnh tương ứng sẽ có bài thuốc tương ứng với thể bệnh đó. Một số bài thuốc thường được dùng trong điều trị như: Tứ vật, Tứ vật đào hồng, Lục vị, Lục vị kỉ cúc, Bát trân thang, Quy tỳ thang, Bổ trung ích khí thang, …
2.2 Châm cứu
– Điện châm: tăng tuần hoàn khí huyết, kích thích sinh cơ, tăng đàn hồi da.
– Nhĩ châm: điều hoà nội tiết, an thần, thúc đẩy chuyển hoá.
2.3 Cấy chỉ
– Bồi bổ tạng phủ, tăng tuần hoàn khí huyết vùng mặt
– Kích thích nguyên bào sợi làm sản sinh collagen và elastin, làm đầy rãnh nhăn tự nhiên.
2.4 Xoa bóp bấm huyệt
Thư giãn, làm ấm và tăng tuần hoàn khí huyết, tăng độ đàn hồi cho da.
2.5 Dưỡng sinh
Các bài tập toàn thân giúp khí huyết vận hành thông suốt và đến được những cơ quan đích. Các bài tập và đầu mặt cổ
Xoa bóp thư giãn nhẹ nhàng cho vùng mặt
2.6 Thực dưỡng
Da muốn trẻ phải được nuôi bằng khí huyết đầy đủ và tinh huyết sung túc.
Bổ khí huyết → da hồng hào, giảm nhăn
Dưỡng âm – sinh tân dịch → da đủ độ ẩm
Bổ Thận tinh → làm chậm lão hoá
Thanh nhiệt – giải độc → giảm mụn giảm quá trình viêm tại da
Cân bằng âm dương → ổn định nội tiết
Một số món ăn có tác dụng thực dưỡng, xin tham khảo tại bảng sau
| Nhóm dưỡng âm – tăng ẩm cho da | • Chè nấm tuyết – táo đỏ – kỷ tử • Lê hấp mật ong • Các loại súp, cháo • Các loại trái cây mọng nước |
| Nhóm bổ khí huyết | • Cháo đậu đỏ – táo đỏ – kỷ tử • Gà hầm thuốc bắc • Canh củ dền nấu thịt bò • Canh sườn heo hầm thuốc bắc • Trứng chiên lá ngải cứu • Cháo sò huyết, cháo tim heo táo đỏ |
| Nhóm bổ thận – làm chậm lão hoá | • Cháo đậu đen – mè đen • Canh xương hầm củ sen • Gà ác tiềm thuốc bắc • Canh rong biển nấu tôm |
| Nhóm thanh nhiệt | • Canh rau má thịt bằm • Canh bí đao/ bầu tôm khô • Canh khổ qua • Chè đậu xanh • Trà hoa cúc • Nước atiso, nước sâm |
| Nhóm dưỡng tỳ vị (giúp hấp thu tốt) | • Cháo bí đỏ – hạt sen • Cá hấp gừng, gà kho gừng • Các loại ngũ cốc • Cháo hạt kê, cháo ý dĩ, cháo hạt sen. |
Mỗi người có tình trạng sức khoẻ và biểu hiện ngoài da khác nhau, vậy nên khi điều trị sẽ không giống nhau hoàn toàn mà sẽ có những khác biệt trong chăm sóc và điều trị cụ thể. Để có thể điều trị lão hoá da tốt hơn và cá nhân hoá hơn, xin vui lòng tham khảo ý kiến của chuyên gia hoặc bác sĩ.
Tác giả: BS Nguyễn Kim Ngân – Đơn vị da
