1. Đậu đen – Vị thuốc với nhiều công dụng “thần kỳ”
Đậu đen là “người bạn” không còn xa lạ trong gian bếp của mỗi nhà, thường được chế biến thành các loại chè, thức ăn có vị ngọt, tính mát. Nhưng hơn thế, ít ai biết đây còn là một vị thuốc với nhiều công dụng thần kỳ rất tốt cho sức khỏe.
Đậu đen (tên thường dùng: đậu đen, ô đậu, hắc đại đậu, hương xị)
Tên khoa học:Vigna unguiculata (L., ) Walp subsp, cylindrica (L.) Verdc.
Thuộc họ Ðậu – Fabaceae
Thành phần hoá học
Hạt chứa 24,2% protid, 1,7% lipid; 53,3% glucid; 2,8% tro; calcium 56mg%, phosphor 354mg%, sắt 6,1mg% , caroten 0,06mg%, vitamin B1 0,51mg%, vitamin B2 0,21mg%, vitamin PP 3mg%.
Hàm lượng các acid amin cần thiết trong đậu đen rất cao, tính theo g%: lysin 0,97% metionin 0,31%, tryptophan 0,31; phenylalanin 1,1%; alanin 1,09, valin 0,97, leucin 1,26, isoleucin 1,11, arginin 1,72; histidin 0,75.
Hạt cũng chứa stigmasterol nên có thể dùng thay được đậu tương.
Tính vị: Ðậu đen có vị ngọt nhạt, tính mát (có tài liệu ghi: tính bình) không độc.
Quy kinh: Tâm, Tỳ, Thận
Tác dụng: giải phong nhiệt, giải độc + bổ huyết, bổ can thận, hạ khí, lợi tiểu.
Liều dùng: từ 20 – 40 gram / ngày hoặc có thể dùng hơn tới 100 gram/ ngày
Công dụng và cách sử dụng
– Là thực phẩm: Đậu đen vị ngọt, tính mát có công dụng trừ nhiệt, giải độc nên người dân thường dùng đậu đen nấu chè, nấu sôi giúp trừ nhiệt do nắng nóng, hoặc do viêm nhiệt nóng trong người, nước tiểu nóng, vàng.
– Là nguyên liệu chế thuốc: Dùng để chế Hà thủ ô (nấu Hà thủ ô với Đậu đen), chế ra vị thuốc Đạm đậu xị,..
– Là vị thuốc: Tác dụng nổi bật của Đậu đen là bổ can thận âm (trị đau nặng đầu, mắt nhìn mờ, đau mỏi lưng gối, nóng trong người, tiểu vàng, cầu bón).
Theo kinh nghiệm:
+ Dùng để bồi dưỡng suy nhược sau sanh, sau sanh bị nhiễm phong thấp tê năng cơ khớp,.. (hầm đậu đen với đuôi heo, với gà ác,..)
+ Nóng trong người, bốc hỏa, tiểu vàng nóng ở phụ nữ thời kỳ mãn kinh ( nấu nước đậu đen uống mỗi ngày)
– Đặc biệt sau khi bào chế – chế biến theo kinh nghiệm YHCT bằng sao tẩm với muối rồi rang chín, Đậu đen lại có thêm tác dụng bổ thận khí, bổ thận dương rất hiệu nghiệm trong trị chứng bị lạnh 2 bàn chân, 2 gối mỏi, lạnh và đau.
Qua thực tế điều trị, người bệnh bị lạnh 2 bàn chân, 2 gối mỏi – lạnh – đau, đau mỏi vùng thắt lung, tiểu đêm nhiều khi dùng đậu đen qua bào chế ghi nhận có hiệu quả cao.
Cách bào chế
Đậu đen trộn với ít nước muối, ủ 1 đêm, sau đem phơi khô rồi sao chín thơm. Để nguội cho vô hũ (keo lọ) dùng dần. Liều dùng từ 20 – 40 gram/ ngày (nấu với nước sôi hay hãm trà uống thay nước hàng ngày).
Bước 1: trộn đậu đen với nước muối
(1kg đậu đen + 1 muỗng nhỏ muối ăn (#10 gram), một chút nước
=> ủ 1 đêm(hoặc ủ ít nhất trên 2h)
Bước 2: phơi khô hoặc sấy khô
Bước 3: sao (rang) chín đậu đen
(sau sao chín để nguội à để trong hũ – keo dùng dần)
Cách dùng: nấu (20 – 40 gram đậu đen # 2 – 4 muỗng canh) với nước sôi hay hãm trà uống thay nước hàng ngày).
2. Câu hỏi về vị thuốc Đậu đen
Câu hỏi: Uống (nuốt) 49 hạt đậu đen xanh lòng mỗi buổi sáng sẽ có tác dụng đẹp da, sáng mắt, chữa bách bệnh? Tôi đã dùng được trên 1 tháng nhưng chưa thấy hiệu quả rõ rệt, có nên dùng tiếp?
Trả lời: Uống (nuốt) 49 hạt đậu đen xanh lòng mỗi buổi sáng là phương pháp đang được nhiều người dân truyền nhau áp dụng. Tuy nhiên, theo y học cổ truyền, không có cách dùng như trên và khi đậu đen dùng sống chỉ để đắp lên chỗ mụn nhọt sưng tấy.
Tác dụng khi uống (nuốt) 49 hạt đậu đen xanh lòng mỗi buổi sáng chưa được kiểm chứng qua bất kỳ một công trình nghiên cứu nào. Vì vậy, người dân cần thận trọng và không nên dùng theo cách trên.
Câu hỏi: Tôi thường dùng đậu đen nấu nước uống mỗi ngày (tuy nhiên rất mất thời gian), để có thể dùng lâu dài và thuận lợi hơn, đề nghị hướng dẫn thêm về cách sử dụng?
Trả lời: Một cách dùng đậu đen đơn giản là đem ủ (ngâm) đậu đen # 2 giờ vào chiều tối, sau đó cho vô bình thủy chế nước sôi rồi để qua đêm. Như vậy sáng mai bạn đã có 1 bình nước đậu đen như ý.
Lưu ý: lượng nước sôi chế cần căn -tính vừa đủ cho 1 ngày dùng, không nên chế nước đầy bình thủy vì khi hạt đậu đen gặp nước sôi nở lớn sẽ gây bung nắp bình.
Chuyên mục “Thầy tại chỗ, thuốc tại nhà”
TTUT-BS CK2. Đỗ Tân Khoa – Giám Đốc Bệnh viện Y Học Cổ Truyền TP.HCM
