1. Parkinson là gì, những dấu hiệu thầm lặng:
Parkinson là môt rối loạn thoái hóa thần kinh mạn tính, đặc trưng bởi suy giảm dopamin trong não, gây ảnh hưởng dến vận động và chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Dấu hiệu nhận biết
* Triệu chứng vận động (dấu hiệu điển hình nhất giúp nhận biết bệnh Parkinson)
● Run khi nghỉ (tremor at rest): là triệu chứng phổ biến nhất và thường là dấu hiệu đầu tiên của bệnh. Run xảy ra khi cơ thể ở trạng thái nghỉ ngơi, đặc biệt là ở ngón tay, bàn tay, cằm và chân. Cơn run thường giảm hoặc biến mất khi người bệnh thực hiện một hành động có chủ ý.
● Cứng cơ (rigidity): Cơ bắp trở nên cứng và khó uốn cong. Người bệnh có thể cảm thấy đau hoặc khó chịu ở các khớp. Khi bác sĩ di chuyển cánh tay hoặc chân của người bệnh, họ có thể cảm thấy một lực cản giống như bánh xe cóc.
● Chậm vận động (bradykinesia): Các cử động trở nên chậm chạp và khó khăn. Người bệnh có thể gặp khó khăn khi thực hiện các hoạt động đơn giản hàng ngày như cài cúc áo, đánh răng hay đi lại. Dáng đi thường chậm chạp, bước ngắn, và có thể bị “đông cứng” đột ngột.
● Rối loạn thăng bằng và tư thế (postural instability): Người bệnh có xu hướng khom lưng về phía trước, bước đi loạng choạng và dễ bị ngã.
2. Nguyên tắc chăm sóc bệnh nhân Parkinson tại nhà
2.1. Tuân thủ điều trị thuốc
• Uống thuốc đúng giờ (rất quan trọng với Levodopa)
• Không tự ý ngưng thuốc
2.2. Chế độ dinh dưỡng
• Ăn nhiều chất xơ (rau xanh, trái cây)
• Uống đủ nước
• Hạn chế ăn nhiều đạm cùng lúc với thuốc Levodopa
• Chia nhỏ bữa ăn
2.3. Vận động và phục hồi chức năng
• Tập thể dục nhẹ giúp:
o Giảm cứng cơ, duy trì tầm vận động của các khớp.
o Cải thiện thăng bằng, gia tăng khả năng kiểm soát tư thế.
o Giảm nguy cơ té ngã.
o Ngôn ngữ trị liệu: các bài tập cử động miệng, lưỡi và tăng cường khả năng phát âm.
• Các bài tập PHCN:
– Gia tăng chức năng hô hấp: tập thở phối hợp các bài tập kích thích cảm thụ bản thể thần kinh cơ (PNF) với mẫu gấp dang xoay ngoài hai tay trong vị thế ngồi.
Hình : Điều dưỡng Đỗ Thị Hồng Uyên và bệnh nhân Parkinson khoa Nội Thần Kinh
– Duy trì, gia tăng khả năng kiểm soát tư thế: tập các bài tập giúp bệnh nhân thẳng cổ, duỗi lưng trên bóng. Bệnh nhân nằm ngửa dựa lưng trên bóng kết hợp cử động gấp hai tay.
Hình: Điều dưỡng Đỗ Thị Hồng Uyên và bệnh nhân Parkinson khoa Nội Thần Kinh
– Giảm co cứng cơ: kéo dãn những nhóm cơ co cứng như cơ gấp hông, gấp gối, ngực lớn, tròn lớn, lưng rộng, duỗi hông, áp hông.
Hình: Điều dưỡng Đỗ Thị Hồng Uyên và bệnh nhân Parkinson khoa Nội Thần Kinh
– Duy trì tầm vận động các khớp (ROM): tập các bài tập chủ động trợ giúp hết tầm.
Hình Điều dưỡng Đỗ Thị Hồng Uyên và bệnh nhân parkinson khoa Nội Thần Kinh
2.4. Dự phòng và kiểm soát biến chứng
– Tránh té ngã: Bố trí nhà của gọn gàng, sử dụng thảm chống trượt ở nhà tắm, lắp tay vịn ở cầu thang. Bệnh nhân nên mạng dép có độ bám tốt, tránh trơn trượt, có thể dùng gậy hoặc khung vịn hỗ trợ. Khi thay đổi tư thế từ nằm sang ngồi, từ ngồi sang đứng cần thực hiện thật chậm, đợt khoảng 15 giây trước khi bước đi.
– Dự phòng viêm phổi và suy kiệt: Chế biến thức ăn mềm, dề nhai, ăn chậm tránh nuốt sặc, tang cường thực phẩm giàu chất sơ, Omega-3, uông đủ nước đề phòng ngừa táo bón. Tắm nắng thường xuyên để bổ sung Vitamin-D tránh loãng xương.
– Ngăn ngừa tâm lý bi quan, phụ thuộc: Tạo môi trường sống tích cực, khuyến khích giao tiếp xã hội, hỗ trợ điều trị trầm cảm nếu có.
[Nguồn: Bs. CKI Võ Ngọc Bảo My]
