Thời gian gần đây, nhiều thông tin do các cơ quan chức năng và báo chí chính thống phản ánh cho thấy thực trạng đáng lo ngại về an toàn thực phẩm: từ thực phẩm không rõ nguồn gốc, quá hạn được đưa vào bữa ăn tập thể, đến việc sử dụng hóa chất không phù hợp trong bảo quản và chế biến thực phẩm.
Dưới góc nhìn y khoa, đây không chỉ là câu chuyện quản lý thị trường, mà còn là vấn đề sức khỏe cộng đồng, bởi những hệ lụy của thực phẩm không an toàn thường không biểu hiện ngay, mà tích lũy dần theo thời gian.
Biểu hiện rõ nhất là các bệnh lý dị ứng và viêm da
Tại các cơ sở khám chữa bệnh, số bệnh nhân đến khám vì ngứa da, mề đay, viêm da tái phát nhiều lần có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây. Không ít trường hợp, sau khi loại trừ các yếu tố tiếp xúc bên ngoài, nguyên nhân lại liên quan đến chế độ ăn uống hằng ngày.
Khi cơ thể thường xuyên tiếp nhận thực phẩm chứa phụ gia không phù hợp, hóa chất tồn dư hoặc thực phẩm kém chất lượng, gan và thận phải làm việc quá tải để thải độc. Khi cơ chế này bị suy giảm, các chất có hại có thể kích hoạt phản ứng quá mẫn của hệ miễn dịch và biểu hiện ra ngoài qua da.
Nguy cơ âm thầm nhưng kéo dài
Điểm đáng lo ngại của thực phẩm không an toàn là không phải lúc nào cũng gây ngộ độc cấp tính. Nhiều trường hợp chỉ xuất hiện các triệu chứng nhẹ như ngứa, nổi mẩn, rối loạn tiêu hóa thoáng qua, khiến người bệnh dễ chủ quan.
Tuy nhiên, về lâu dài, việc tiếp xúc lặp đi lặp lại với các yếu tố có hại trong thực phẩm có thể làm:
- Tăng nguy cơ các bệnh da mạn tính
- Làm suy giảm chức năng gan – thận
- Ảnh hưởng đến hệ miễn dịch, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi
Dưới góc nhìn y học cổ truyền
Y học cổ truyền cho rằng: “Tỳ vị hư, thấp nhiệt uất kết, độc tà không hóa giải được thì phát ra bì phu.”
Thực phẩm không an toàn làm tổn thương tỳ vị, sinh thấp – nhiệt – độc, lâu ngày dẫn đến các bệnh ngoài da như:
- Phong chẩn (mề đay)
- Thấp chẩn (viêm da rỉ dịch, ngứa nhiều)
- Sang ngứa kéo dài, dễ tái phát
Điều trị chỉ bôi ngoài da hoặc dùng thuốc chống dị ứng tạm thời không giải quyết được gốc bệnh nếu không kiểm soát ăn uống.
Thực trạng đáng báo động
Trên thực tế lâm sàng, số bệnh nhân đến khám vì:
- Dị ứng da không rõ nguyên nhân
- Ngứa mạn tính kéo dài
- Viêm da tái phát nhiều lần
đang tăng rõ rệt, đặc biệt sau các dịp lễ, Tết – khi nhu cầu sử dụng thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh tăng cao.
Khuyến cáo từ bác sĩ chuyên khoa
Trước tình trạng thực phẩm không an toàn vẫn còn xuất hiện trên thị trường, người dân cần chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình bằng những biện pháp sau:
1. Lựa chọn thực phẩm an toàn ngay từ khâu mua
- Ưu tiên thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, nhãn mác đầy đủ, còn hạn sử dụng.
- Tránh mua thực phẩm giá rẻ bất thường, màu sắc quá tươi, mùi vị quá đậm.
- Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn đường phố không đảm bảo điều kiện vệ sinh.
2. Chú ý đặc biệt đến bữa ăn của trẻ em và người cao tuổi
- Không cho trẻ sử dụng thực phẩm không rõ xuất xứ, đồ ăn vặt trôi nổi.
- Với người cao tuổi, cần chọn thực phẩm dễ tiêu, ít phụ gia, tránh thực phẩm bảo quản lâu ngày.
3. Theo dõi các dấu hiệu bất thường của cơ thể
- Các biểu hiện như ngứa da, nổi mẩn, mề đay, rối loạn tiêu hóa, mệt mỏi kéo dài có thể liên quan đến thực phẩm không an toàn.
- Không nên chủ quan nếu triệu chứng tái đi tái lại hoặc không cải thiện sau vài ngày.
4. Không tự ý sử dụng thuốc kéo dài
- Việc lạm dụng thuốc chống dị ứng, thuốc bôi corticoid hoặc thuốc giải độc không đúng chỉ định có thể làm che triệu chứng, khiến bệnh trở nên mạn tính.
- Khi triệu chứng kéo dài, cần thăm khám tại cơ sở y tế để được đánh giá toàn diện.
5. Điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt
- Ăn uống điều độ, tăng cường rau xanh, thực phẩm tươi, uống đủ nước.
- Hạn chế rượu bia, thức ăn nhiều dầu mỡ, cay nóng.
- Duy trì sinh hoạt điều độ, ngủ đủ giấc để hỗ trợ chức năng gan – thận và hệ miễn dịch.
6. Điều trị cần tiếp cận từ gốc
- Việc điều trị hiệu quả không chỉ tập trung vào triệu chứng bên ngoài mà cần kết hợp điều chỉnh chức năng tiêu hóa, thải độc và nâng cao thể trạng.
- Người dân nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, không tự áp dụng các biện pháp truyền miệng.
Bảo vệ sức khỏe không bắt đầu từ khi có bệnh,
mà bắt đầu từ việc lựa chọn thực phẩm an toàn mỗi ngày.
Chủ động phòng ngừa luôn là biện pháp hiệu quả và bền vững nhất.
Tác giả: BS CK2 Ngô Thị Bạch Yến
Phó trưởng Khoa Dinh dưỡng – Đơn vị Điều trị – Chăm sóc da
BV Y Học Cổ Truyền TP. HCM
