1. Chuẩn bị trước khi cho ăn
• Chỉ cho ăn khi người bệnh tỉnh táo, hợp tác và có thể tập trung khi nuốt.
• Cho người bệnh ngồi thẳng lưng, đầu cao khoảng 90° (hoặc ít nhất ≥60° nếu không ngồi được).
• Môi trường ăn uống yên tĩnh, hạn chế nói chuyện và phân tâm.
• Người chăm sóc ngồi ngang tầm mắt người bệnh để dễ quan sát và hỗ trợ.
2. Tư thế và cách đút ăn
• Trước mỗi muỗng ăn, thông báo cho người bệnh biết chuẩn bị đưa thức ăn vào miệng.
• Đưa thức ăn từng lượng nhỏ (½–1 muỗng cà phê).
• Đợi người bệnh nuốt hết trước khi cho muỗng tiếp theo.
• Khuyến khích người bệnh nuốt thêm lần nữa (nuốt kép) để làm sạch thức ăn còn sót trong miệng.
• Khi nuốt, người bệnh cúi nhẹ cằm xuống (tư thế cúi cằm) để giảm nguy cơ sặc.
• Nếu người bệnh yếu hoặc liệt một bên miệng, nên đưa thức ăn vào bên miệng khỏe hơn.
• Không hối thúc ăn nhanh.
3. Độ đặc của thức ăn và đồ uống
Người bệnh khó nuốt thường cần thức ăn mềm và chất lỏng được làm đặc để nuốt an toàn hơn.
Nguyên tắc chung:
• Thức ăn mềm, ẩm, dễ nghiền bằng lưỡi
• Tránh thức ăn khô, cứng hoặc vụn
Có thể sử dụng bột làm đặc thực phẩm (ví dụ: Tsururinko Quickly):
Cách sử dụng:
• Cho bột vào đồ uống hoặc thực phẩm lỏng (sữa, nước, súp…).
• Khuấy đều khoảng 15 giây.
• Đợi khoảng 2 phút để đạt độ đặc mong muốn.
• Kiểm tra lại độ đặc trước khi sử dụng.
Ví dụ liều lượng tham khảo:
• Khoảng 1 g bột cho 100 ml nước hoặc trà để đạt độ đặc loãng.
(Liều lượng có thể thay đổi tùy loại thực phẩm và nhiệt độ.)
Bảo quản:
• Đóng kín túi sau khi mở.
• Tránh nơi ẩm và ánh nắng trực tiếp.
• Không bảo quản trong tủ lạnh.
4. Các loại thực phẩm cần tránh khi còn tình trạng nghẹn, sặc
Không nên cho người bệnh ăn các loại thực phẩm sau:
Thực phẩm lỏng tách nước: Nước lọc, cháo quá loãng, canh có nhiều nước
Thực phẩm khô, vụn: Bánh quy, bánh mì khô, bim bim
Thực phẩm dính: bánh nếp, bánh chưng, bánh dày
Thực phẩm dai, đàn hồi: Thạch rau câu dẻo, hạt trân châu
Thực phẩm có nhiều hạt: Lạc (đậu phộng), hạnh nhân, hạt điều, đậu nguyên hạt
Thực phẩm dạng sợi dài: Rau thái sợi, miến, bún, bánh đa
5. Sau khi ăn
• Giữ người bệnh ngồi hoặc đầu cao ít nhất 30 phút sau ăn.
• Kiểm tra xem còn thức ăn trong miệng hay không.
• Vệ sinh răng miệng 2–3 lần mỗi ngày để giảm nguy cơ nhiễm trùng phổi.
6. Theo dõi trong khi ăn
Ngừng cho ăn ngay và báo nhân viên y tế nếu có các dấu hiệu sau:
• Ho nhiều khi ăn hoặc uống
• Khò khè hoặc khó thở
• Thay đổi giọng nói sau khi nuốt
• Thức ăn trào ra khỏi miệng
• Người bệnh mệt hoặc không thể nuốt tiếp
7. Ghi nhận và theo dõi
Người chăm sóc nên ghi nhận:
• Lượng thức ăn người bệnh đã ăn
• Thời gian ăn
• Các phản ứng bất thường (ho, sặc, nghẹn…)
Thông tin này giúp nhân viên y tế đánh giá và điều chỉnh chế độ ăn phù hợp cho người bệnh.
Lưu ý:
Mỗi người bệnh có mức độ khó nuốt khác nhau. Việc lựa chọn độ đặc thức ăn và phương pháp cho ăn nên được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng nuốt.
Nguồn: Khoa Dinh dưỡng
