Kháng sinh là một phát minh y học vĩ đại, giúp con người vượt qua nhiều căn bệnh nguy hiểm do vi khuẩn gây ra. Tuy nhiên, hiện nay chúng ta đang đối mặt với một mối nguy rất lớn: vi khuẩn ngày càng kháng thuốc, khiến nhiều loại kháng sinh không còn hiệu quả như trước.
Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có tỷ lệ kháng kháng sinh cao nhất thế giới. Theo Báo cáo giám sát quốc gia năm 2020:
- Hơn 50% vi khuẩn E. coli và Klebsiella pneumoniae gây nhiễm trùng tiểu và hô hấp đã kháng với cephalosporin thế hệ 3 – loại kháng sinh thường dùng đầu tay.
- Tỷ lệ vi khuẩn kháng carbapenem – loại kháng sinh mạnh nhất hiện nay – đã lên đến 8–12% tại nhiều bệnh viện tuyến cuối.
Không chỉ tại bệnh viện, việc lạm dụng kháng sinh trong cộng đồng và nông nghiệp (đặc biệt trong chăn nuôi và thủy sản) cũng khiến tình trạng này thêm nghiêm trọng. Các “siêu vi khuẩn” kháng thuốc không chỉ gây khó khăn trong điều trị mà còn làm tăng tỷ lệ tử vong, chi phí điều trị cao hơn gấp 3–5 lần và gánh nặng y tế cộng đồng.
💊 Vì sao vi khuẩn kháng thuốc?
Khi kháng sinh bị sử dụng sai cách, không đúng bệnh, không đủ liều hoặc thời gian, vi khuẩn sẽ có cơ hội thích nghi và phát triển cơ chế chống lại thuốc. Những “siêu vi khuẩn” này sau đó có thể lan truyền từ người này sang người khác, tạo ra gánh nặng cho hệ thống y tế và khiến việc điều trị trở nên khó khăn và tốn kém hơn nhiều lần.
💊 Những hành vi sai lầm thường gặp
Dưới đây là những hành vi tưởng như vô hại, nhưng lại góp phần tạo ra kháng thuốc:
- Tự ý mua và dùng kháng sinh khi chưa khám bác sĩ.
- Dùng kháng sinh không đủ liều, tự ngưng thuốc khi thấy đỡ.
- Dùng lại toa thuốc cũ của lần bệnh trước.
- Chia sẻ thuốc kháng sinh cho người thân hay bạn bè.
- Lạm dụng kháng sinh trong chăn nuôi, thủy sản, gián tiếp làm con người phơi nhiễm qua thực phẩm.
Hình 1. Không nên chia sẻ thuốc kháng sinh cho người khác
💊 Làm sao để dùng kháng sinh an toàn và hiệu quả?
Để bảo vệ chính bạn và gia đình, hãy thực hiện 5 nguyên tắc dùng kháng sinh an toàn:
1. Chỉ dùng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ.
2. Tuân thủ liều lượng và thời gian điều trị đầy đủ – dù đã thấy bớt bệnh cũng không được tự ý ngưng thuốc.
3. Không dùng lại toa thuốc cũ, mỗi lần bệnh đều cần đánh giá lại.
4. Không chia sẻ thuốc kháng sinh – mỗi người mỗi bệnh khác nhau.
5. Lựa chọn thực phẩm sạch, từ nguồn chăn nuôi không lạm dụng kháng sinh.
💊 Lời kết
Việc sử dụng kháng sinh sáng suốt và có trách nhiệm không chỉ giúp bạn nhanh khỏi bệnh mà còn góp phần bảo vệ cộng đồng khỏi “siêu vi khuẩn” nguy hiểm. Hãy chung tay cùng ngành y tế thực hiện thông điệp: “Dùng kháng sinh đúng – Bảo vệ sự sống!”
📚 Tài liệu tham khảo
1. Bộ Y Tế (2023). Báo cáo giám sát kháng kháng sinh tại Việt Nam năm 2020.
2. McKinn, Shannon, et al. “Drivers of antibiotic use in Vietnam: implications for designing community interventions.” BMJ global health 6.7 (2021): e005875.
3. Ulaya, Godwin, et al. “Awareness of antibiotics and antibiotic resistance in a rural district of Ha Nam Province, Vietnam: a cross-sectional survey.” Antibiotics 11.12 (2022): 1751.
Ths. BS. Võ Thanh Phong
