Mụn trứng cá là bệnh da liễu thường gặp ở tuổi dậy thì, nhưng cũng có thể kéo dài hoặc khởi phát ở người trưởng thành. Bệnh hình thành do nhiều yếu tố phối hợp như tăng tiết bã nhờn, bít tắc nang lông, vi khuẩn, phản ứng viêm, nội tiết tố, di truyền, căng thẳng và thói quen chăm sóc da.
Bên cạnh thuốc và các phương pháp chăm sóc da, dinh dưỡng hợp lý có thể góp phần kiểm soát viêm, hạn chế một số yếu tố làm mụn nặng hơn và nâng cao hiệu quả điều trị.
Chế độ ăn có phải là nguyên nhân gây mụn?
Không có một loại thực phẩm đơn lẻ nào gây mụn cho tất cả mọi người. Tuy nhiên, một số kiểu ăn uống có thể ảnh hưởng đến đường huyết, insulin, yếu tố tăng trưởng IGF-1, hoạt động của tuyến bã nhờn và phản ứng viêm, từ đó tác động đến tình trạng mụn.
Các nghiên cứu hiện nay cho thấy chế độ ăn có tải lượng đường huyết thấp có thể giúp cải thiện mụn ở một số người. Mối liên quan giữa sữa bò và mụn cũng đã được ghi nhận, đặc biệt với sữa tách béo, nhưng kết quả chưa hoàn toàn đồng nhất. Vì vậy, dinh dưỡng chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế thuốc và phác đồ điều trị của bác sĩ.
Người bị mụn nên ưu tiên thực phẩm nào?
1. Thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp
Đây là nhóm thực phẩm làm đường huyết tăng chậm hơn, giúp hạn chế sự tăng đột ngột của insulin.
Nên ưu tiên:
- Gạo lứt, yến mạch, khoai lang, bánh mì nguyên cám;
- Rau xanh và các loại củ;
- Trái cây nguyên quả như ổi, táo, cam, bưởi, thanh long;
- Các loại đậu, hạt và ngũ cốc nguyên hạt.
Không cần loại bỏ hoàn toàn cơm trắng. Có thể giảm lượng cơm, ăn kèm nhiều rau, đạm và chất béo lành mạnh để bữa ăn cân đối hơn.
2. Chất đạm tốt
Chất đạm cần thiết cho quá trình tái tạo da và phục hồi tổn thương. Người bị mụn nên lựa chọn:
- Cá, thịt nạc, thịt gia cầm bỏ da;
- Trứng với lượng phù hợp;
- Đậu hũ, đậu nành và các loại đậu;
- Hải sản nếu không có tiền sử dị ứng.
Nên hạn chế thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, đồ hộp và các món chiên nhiều dầu.
3. Chất béo lành mạnh
Omega-3 và các chất béo không bão hòa có lợi cho sức khỏe tim mạch và có thể hỗ trợ kiểm soát phản ứng viêm.
Nguồn thực phẩm phù hợp gồm:
- Cá béo như cá hồi, cá thu, cá mòi;
- Hạt chia, hạt lanh, hạt óc chó;
- Quả bơ;
- Dầu ô liu và các loại dầu thực vật sử dụng với lượng vừa phải.
4. Rau quả giàu vitamin và chất chống oxy hóa
Rau xanh và trái cây cung cấp vitamin, khoáng chất, chất xơ cùng các hợp chất chống oxy hóa cần thiết cho sức khỏe làn da.
Nên phối hợp nhiều màu sắc trong bữa ăn, chẳng hạn:
- Rau xanh đậm: cải bó xôi, cải thìa, bông cải xanh;
- Rau quả màu đỏ, cam: cà chua, cà rốt, bí đỏ;
- Trái cây giàu vitamin C: ổi, cam, bưởi, dâu tây.
Nên ăn trái cây nguyên quả thay vì uống nước ép, vì nước ép thường ít chất xơ và dễ làm lượng đường hấp thu nhanh hơn.
Những thực phẩm nào cần hạn chế?
Người bị mụn nên giảm tần suất và khẩu phần của các thực phẩm sau:
- Nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, kem và món tráng miệng nhiều đường;
- Bánh mì trắng, ngũ cốc ăn sáng có đường và thức ăn nhanh;
- Khoai tây chiên, gà rán và món chiên đi chiên lại;
- Thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều đường, muối hoặc chất béo bão hòa;
- Các sản phẩm whey protein nếu nhận thấy mụn xuất hiện hoặc nặng lên sau khi sử dụng.
Chocolate không nhất thiết gây mụn ở tất cả mọi người. Tuy nhiên, nhiều sản phẩm chocolate có chứa lượng lớn đường và sữa. Vì vậy, cần xem xét thành phần và lượng sử dụng thay vì kiêng tuyệt đối.
Có cần ngưng hoàn toàn sữa bò?
Một số nghiên cứu ghi nhận việc uống nhiều sữa bò, nhất là sữa tách béo, có liên quan đến mụn ở một số nhóm người. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại chưa đủ để khuyến cáo tất cả người bị mụn phải loại bỏ hoàn toàn sữa và các sản phẩm từ sữa.
Nếu nghi ngờ sữa làm mụn nặng hơn, người bệnh có thể:
- Ghi nhật ký ăn uống và tình trạng mụn;
- Theo dõi mối liên quan trong khoảng 4–8 tuần;
- Trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi loại bỏ một nhóm thực phẩm lâu dài.
Không nên tự ý cắt toàn bộ sữa ở trẻ em, thanh thiếu niên, phụ nữ mang thai hoặc người có nguy cơ thiếu canxi. Sữa chua không đường và phô mai hiện chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy làm tăng mụn như sữa bò dạng uống.
Đừng quên điều trị và chăm sóc da đúng cách
Dinh dưỡng không thể thay thế thuốc điều trị mụn. Để đạt hiệu quả tốt, người bệnh cần:
- Dùng thuốc đúng hướng dẫn và tái khám theo hẹn;
- Rửa mặt dịu nhẹ hai lần mỗi ngày;
- Không tự nặn mụn;
- Sử dụng mỹ phẩm không gây bít tắc lỗ chân lông;
- Chống nắng phù hợp;
- Ngủ đủ và kiểm soát căng thẳng;
- Khám chuyên khoa sớm khi mụn viêm nhiều, có nang, để lại thâm sẹo hoặc ảnh hưởng tâm lý.
Ăn uống hợp lý không thay thế điều trị, nhưng là một phần quan trọng trong chiến lược chăm sóc toàn diện để kiểm soát mụn và duy trì làn da khỏe mạnh.
BS.CK2. Ngô Thị Bạch Yến – Phó khoa Dinh dưỡng
