Diếp cá (Houttuynia cordata Thunb.) từ lâu đã được xem là một loại rau – vị thuốc dân gian quen thuộc trong bữa ăn và trong y học cổ truyền của người Việt. Với mùi vị đặc trưng và nhiều hoạt chất quý, diếp cá không chỉ được dùng để thanh nhiệt, giải độc mà còn có tác dụng hỗ trợ hiệu quả trong các bệnh lý viêm nhiễm, trong đó có bệnh trĩ.

1. Bệnh trĩ – Chuyện khó nói nhưng không hiếm gặp

Thành ngữ cổ có câu “Thập nhân cửu trĩ” (十人九痔), nghĩa là 10 người thì có đến 9 người bị trĩ. Đây không chỉ là câu nói truyền miệng mà còn phản ánh một thực tế phổ biến: bệnh trĩ là một trong những bệnh lý hậu môn – trực tràng thường gặp nhất hiện nay. ^[1,2]

Theo thống kê: Ở Trung Quốc, gần 50% người trưởng thành mắc bệnh trĩ. Tại Việt Nam, tỷ lệ bệnh trĩ cũng dao động 35–50%, và có nơi lên tới 55%. Những người từ 45 tuổi trở lên, đặc biệt là dân văn phòng, người ít vận động, phụ nữ mang thai… có nguy cơ cao hơn. ^[1–3] Dù không gây tử vong, nhưng trĩ khiến người bệnh khổ sở vì chảy máu, đau rát, ngứa ngáy, thậm chí sa búi trĩ khiến sinh hoạt gặp nhiều xáo lộn.

2. Diếp cá – Vị thuốc dân gian, lợi ích hiện đại

Diếp cá hay còn gọi là Ngư tinh thảo, thuộc họ Lá giấp (Saururaceae) có mùi tanh cá, vị hơi chát, se.^[4] 

Diếp cá là vị thuốc quý trong Đông y với tác dụng Thanh nhiệt giải độc, tiêu sưng, đẩy mủ ra ngoài. Chỉ định điều trị các bệnh: Áp xe phổi, nhiệt độc tại phổi, kiết lỵ do nhiệt độc, tiểu buốt do nhiệt, mụn nhọt, đau mắt, trĩ, kinh nguyệt không đều.^[4] 

3. Diếp cá trong điều trị bệnh trĩ

Nhiều nghiên cứu hiện đại cho thấy, diếp cá chứa nhiều loại flavonoid như quercetin, quercitrin, isoquercitrin, rutin và các tinh dầu dễ bay hơi có tác dụng tương tự như thuốc chống viêm không steroid. Do đó, loại thảo dược này được ứng dụng lâm sàng trong việc điều trị nhiều chứng rối loạn viêm, trong đó có điều trị bệnh trĩ.^[5]

Một số nghiên cứu đánh giá cũng đã chứng minh các thành phần hoạt tính là polysaccharides, flavonoid có tiềm năng làm giảm bệnh viêm ruột (IBD) bằng cách điều chỉnh vi môi trường đường ruột, từ đó ngăn ngừa bệnh trĩ phát triển.^[6,7]

4. Cách dùng diếp cá để hỗ trợ điều trị trĩ

4.1 Đường uống:^[4]
– Diếp cá tươi (30–50g/ngày) xay hoặc sắc lấy nước uống.
– Diếp cá phơi khô (15–25g/ngày) sắc nước uống.

4.2 Dùng ngoài:^[4]
– Giã nát diếp cá, đắp vào hậu môn sau khi rửa sạch.
– Hoặc đun sôi để xông và rửa hậu môn mỗi ngày.

– Không dùng cho vết thương hở, tránh bị nhiễm trùng.

5. Khuyến nghị sử dụng diếp cá an toàn

• Nên tuân thủ sử dụng rau diếp cá ở liều thông thường, liều an toàn được xác định là 250 mg/kg/ngày trong 28 ngày.^[8]
• Tránh sử dụng liều cao hoặc kéo dài, đặc biệt dưới dạng chiết xuất đậm đặc hoặc sản phẩm không rõ nguồn gốc. Liều cao (500–1000 mg/kg/ngày) trong thời gian dài có thể gây độc tính gan và thận.^[8]
• Phụ nữ mang thai nên thận trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng rau diếp cá.^[9]
• Ngưng sử dụng ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu dị ứng hoặc phản ứng bất thường và tìm kiếm sự tư vấn từ chuyên gia y tế .
• Kết hợp sử dụng diếp cá và điều chỉnh lối sống: ăn nhiều rau xanh, uống đủ nước, đi vệ sinh đúng giờ, không ngồi lâu, không rặn.
• Nếu triệu chứng trĩ nặng hơn và/hoặc kéo dài, người bệnh cần đi khám để có phương pháp điều trị phù hợp, bao gồm dùng thuốc hay phẫu thuật nếu cần thiết.