1. Sử dụng vitamin B12 cần cảnh giác với các phản ứng dị ứng đối với bệnh nhân bị dị ứng coban
Hydroxocobalamin và cyanocobalamin là các dạng vitamin B12 uống và tiêm được sử dụng để điều trị tình trạng thiếu vitamin B12. Vitamin B12 nội sinh và các loại thuốc này có chứa thành phần coban [1].
Có bằng chứng trong tài liệu về phản ứng nhạy cảm với coban xảy ra sau khi dùng vitamin B12. Ngoài ra, MHRA (Medicines and Healthcare Products Regulatory Agency) đã nhận được ba báo cáo Thẻ Vàng, trong đó báo cáo vitamin B12 là thuốc nghi ngờ và có thể có phản ứng dị ứng với coban. Dị ứng coban được ước tính sẽ ảnh hưởng đến 1 đến 3% dân số nói chung. Sau khi MHRA xem xét, việc nâng cao nhận thức về thuốc hydroxocobalamin và cyanocobalamin có chứa coban được coi là phù hợp [1].
Bệnh nhân nhạy cảm với coban có thể xuất hiện các triệu chứng ở da như viêm da tiếp xúc dị ứng mãn tính hoặc bán cấp, hiếm khi phát ban giống như ban đỏ đa dạng. Phản ứng quá mẫn có thể xảy ra ngay lập tức hoặc chậm trễ trong vòng 12 đến 72 giờ sau khi tiếp xúc. Có thể cần phải cảnh giác hơn nữa sau khoảng thời gian này [1].
Thông tin kê toa của cyanocobalamin (vitamin B12) chống chỉ định cho trường hợp quá mẫn với coban [1,2]. Tuy nhiên, không có phương pháp điều trị thay thế nào cho tình trạng thiếu vitamin B12, do đó, việc sử dụng vitamin B12 không chống chỉ định ở những bệnh nhân bị dị ứng coban chỉ biểu hiện dưới dạng triệu chứng ở da. Khi phản ứng dị ứng nghiêm trọng trước đó được xác định ở những bệnh nhân dị ứng coban, nên tiến hành đánh giá từng cá nhân về lợi ích và rủi ro trước khi bắt đầu điều trị. Các sản phẩm hydroxocobalamin được chỉ định trong điều trị ngộ độc xyanua đã biết hoặc nghi ngờ, vì đây là trường hợp cấp cứu y tế trong đó lợi ích cứu sống của việc điều trị sẽ lớn hơn nguy cơ phản ứng dị ứng [1].
2. Metformin làm giảm nồng độ vitamin B12 [3]
Metformin có thể làm giảm nồng độ vitamin B12 ở bệnh nhân (mức độ xảy ra: thường xuyên), điều này có thể dẫn đến thiếu hụt vitamin B12. Cơ chế được cho là do nhiều yếu tố, bao gồm thay đổi nhu động ruột, vi khuẩn phát triển quá mức và giảm hấp thu vitamin B12 trong ruột non (hoặc kết hợp các yếu tố này).
Thông tin từ MHRA, phản ứng bất lợi của thuốc (ADR) do thiếu vitamin B12 gần đây đã được xem xét cho thuốc Glucophage (metformin) ở Châu Âu. Sau khi xem xét, MHRA đã đồng ý rằng thông tin sản phẩm của các thuốc có chứa metformin cần được cập nhật. Các tài liệu hiện tại cho thấy tần suất của phản ứng có hại của thuốc này cao hơn so với nhận định trước đó. Thông tin về sản phẩm Glucophage dành cho các cán bộ y tế và bệnh nhân hiện đã được cập nhật, nêu rõ rằng thiếu vitamin B12 là một phản ứng có hại thường gặp của thuốc và có thể ảnh hưởng đến 1 trong 10 người dùng nó. Và nguy cơ xảy ra phản ứng bất lợi này tăng lên khi tăng liều metformin và kéo dài thời gian điều trị hoặc ở những bệnh nhân có các yếu tố nguy cơ gây thiếu hụt vitamin B12 (mức vitamin B12 cơ bản thấp hơn mức bình thường, giảm hấp thu vitamin B12, bệnh Crohn, cắt dạ dày toàn bộ hoặc 1 phần, chế độ ăn kiêng giảm vitamin B12, yếu tố di truyền…). Thông tin sản phẩm cập nhật cũng bao gồm lời khuyên mới cho cán bộ y tế: nên kiểm tra nồng độ vitamin B12 ở những người bị thiếu máu hoặc bệnh thần kinh và nên xem xét theo dõi vitamin B12 định kỳ ở những bệnh nhân có yếu tố nguy cơ thiếu vitamin B12. Thông tin sản phẩm của các loại thuốc khác có chứa metformin cũng sẽ được cập nhật bao gồm các sản phẩm phối hợp liều cố định có chứa metformin.
Bệnh nhân thiếu vitamin B12 có thể không có triệu chứng hoặc có thể có các triệu chứng như thiếu máu hồng cầu khổng lồ hoặc bệnh lý thần kinh hoặc cả hai. Các triệu chứng của nồng độ vitamin B12 thấp bao gồm rối loạn tâm thần (trầm cảm, khó chịu, suy giảm nhận thức), viêm lưỡi (sưng và viêm lưỡi), loét miệng, rối loạn thị giác và vận động. Điều quan trọng là bệnh nhân bị thiếu máu hoặc bệnh thần kinh do thiếu vitamin B12 phải được chẩn đoán và điều trị càng sớm càng tốt để tránh phát triển các triệu chứng vĩnh viễn (không hồi phục).
Tài liệu tham khảo
- Medicines and Healthcare products Regulatory Agency: Vitamin B12 (hydroxocobalamin, cyanocobalamin): advise patients with known cobalt allergy to be vigilant for sensitivity reactions. 18 December 2023. https://www.gov.uk/drug-safety-update/vitamin-b12-hydroxocobalamin-cyanocobalamin-advise-patients-with-known-cobalt-allergy-to-be-vigilant-for-sensitivity-reactions
- Cyanocobalamin (vitamin B12): Drug information. In: UpToDate. Wolters Kluwer Health 2024.
- Medicines and Healthcare products Regulatory Agency: Metformin and reduced vitamin B12 levels: new advice for monitoring patients at risk. 20 June 2022. https://www.gov.uk/drug-safety-update/metformin-and-reduced-vitamin-b12-levels-new-advice-for-monitoring-patients-at-risk
Tác giả: DS. Lê Thị Hồng Hà
