Ung thư là một hành trình đầy thách thức. Trước nỗi lo đó, nhiều bệnh nhân tìm đến các chế độ ăn “tuyệt đối” như chỉ ăn gạo lứt muối mè, loại bỏ hoàn toàn đạm động vật, uống chỉ nước lọc… với mong muốn “thải độc” và “bỏ đói” khối u. Tuy nhiên, các chuyên gia dinh dưỡng cảnh báo đây là một quan niệm cực kỳ nguy hiểm, có thể khiến cơ thể suy kiệt trước khi khối u bị tiêu diệt.
1. Sự thật về lợi ích của ăn chay (trong phòng ngừa)
Nhiều nghiên cứu quan sát dài hạn cho thấy một chế độ ăn thực vật (plant-based) lành mạnh, đa dạng có liên quan đến giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư, đặc biệt là ung thư đại trực tràng [1,2,3]. Một phân tích gộp (meta-analysis) cũng báo cáo tỷ lệ tử vong do ung thư giảm ở nhóm ăn chay [4].
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ:
- Ăn chay lành mạnh:Đa dạng rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, hạt… và vẫn có thể bao gồm trứng, sữa.
- Ăn chay khắc nghiệt:Chỉ ăn gạo lứt muối mè, nhịn ăn, hoặc loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm thiết yếu.
Các hướng dẫn lâm sàng uy tín (ESPEN, ASCO, VietSPEN) KHÔNG KHUYẾN NGHỊ bất kỳ chế độ ăn kiêng nghèo năng lượng hay ăn chay khắc nghiệt nào trong điều trị ung thư, vì nguy cơ suy dinh dưỡng và suy mòn là rất cao [6].
2. Nguy cơ khôn lường của chế độ ăn “gạo lứt muối mè”
Chế độ ăn này vi phạm hoàn toàn các nguyên tắc dinh dưỡng tối thiểu cho bệnh nhân ung thư:
- Thiếu hụt Protein trầm trọng:Không có đạm động vật, lại chỉ ăn gạo lứt, cơ thể không đủ nguyên liệu để duy trì khối cơ, tái tạo tế bào lành và sản xuất kháng thể. Hậu quả là teo cơ, suy giảm miễn dịch nghiêm trọng, không đủ sức chịu đựng các đợt hóa/xạ trị. Theo VietSPEN, bệnh nhân ung thư cần ưu tiên đạm động vật để tăng tổng hợp cơ và phòng ngừa thiếu máu [6].
- Thiếu năng lượng (calo):Gạo lứt và muối mè không cung cấp đủ năng lượng. Cơ thể buộc phải “ăn thịt” chính các mô của mình để sinh năng lượng, dẫn đến suy kiệt, sụt cân không kiểm soát.
- Thiếu vitamin và khoáng chất thiết yếu:Vitamin B12, Sắt, Kẽm, Canxi, Các acid béo thiết yếu.
Hậu quả cuối cùng là hội chứng suy mòn ung thư diễn tiến nặng nề hơn, làm gián đoạn phác đồ điều trị, giảm hiệu quả điều trị và rút ngắn thời gian sống.
3. Ăn uống thế nào mới là khoa học và an toàn?
Mục tiêu dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư là chống suy mòn, duy trì sức khỏe để có đủ sức chiến đấu với bệnh tật.
- Ưu tiên hàng đầu:Một chế độ ăn đa dạng và cân bằng, đáp ứng đủ:
- Năng lượng:25-30 kcal/kg/ngày.
- Chất đạm (Protein):0 – 1.2 g/kg/ngày (ưu tiên đạm động vật như thịt, cá, trứng, sữa).
- Chất lipid: 0.7 – 1.3 g/kg/ngày
- Chất glucid: 3 – 5 g/kg/ngày
- Các vi chất khác:từ rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt.
- Nếu muốn ăn chay:Cần có sự theo dõi chặt chẽ của bác sĩ dinh dưỡng để:
- Bổ sung đa dạng các nguồn đạm thực vật: đậu phụ, đậu nành, đậu lăng, các loại hạt…
- Bắt buộc bổ sungVitamin B12, sắt, kẽm… qua viên uống nếu cần.
- Theo dõi sát các chỉ số: cân nặng, albumin máu, công thức máu…
KHÔNG nên áp dụng các chế độ ăn chay khắc nghiệt, cực đoan như chỉ ăn gạo lứt muối mè khi đang điều trị ung thư. Đây là một “canh bạc” mạo hiểm với tính mạng. Thay vào đó, hãy lựa chọn một chế độ dinh dưỡng khoa học, cá thể hóa, dưới sự tư vấn của chuyên gia dinh dưỡng, để cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho cơ thể chiến đấu bệnh tật.
Hãy “Ăn để Sống” khỏe mạnh, đừng “Ăn để ép xác” và suy kiệt.
Tài liệu tham khảo:
[1] World Cancer Research Fund. (n.d.). Research Grant: Dairy, meat, linolenic acid and soy as risk factors for cancer.https://www.wcrf.org/research-policy/our-research/grants-database/dairy-meat-linolenic-acid-and-soy-as-risk-factors-for-cancer/
[2] PLOS ONE. (2024). Dairy, Meat, Linolenic Acid and Soy as Risk Factors for Cancer: A Prospective Study. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0300711
[3] Frontiers in Nutrition. (2024). Plant-based diets and cancer risk: a meta-analysis. https://www.frontiersin.org/journals/nutrition/articles/10.3389/fnut.2024.1481363/full
[4] The Times. (2023). Vegetarian and vegan diets cut cancer risk by up to a quarter. https://www.thetimes.com/uk/science/article/vegetarian-and-vegan-diets-cut-cancer-risk-by-up-to-a-quarter-j937m6lff
[5] com. (2023). The Heart-Health Benefits of Plant-Based Diets. https://www.health.com/plant-based-diets-good-for-heart-health-7505166
[6] (2025). Hướng dẫn dinh dưỡng trong điều trị bệnh nhân ung thư. Nhà xuất bản Y học.
[Nguồn: Tổ K]
