Thời gian gần đây, nhiều người đến khám với tình trạng da xuất hiện các vệt đỏ, bỏng rát, nổi mụn nước sau khi ngủ dậy hoặc sau khi tiếp xúc với côn trùng. Không ít trường hợp nhầm lẫn đây là viêm da dị ứng, viêm da tiếp xúc thông thường hoặc zona thần kinh, dẫn đến tự điều trị không đúng cách, làm tổn thương lan rộng và kéo dài thời gian hồi phục.
Kiến ba khoang gây tổn thương da như thế nào?
Kiến ba khoang là một loại côn trùng thuộc họ cánh cứng, có thân thon dài với các khoang màu đen xen đỏ cam đặc trưng. Chúng không cắn hay đốt người. Tuy nhiên, trong cơ thể kiến chứa một độc tố mạnh gọi là Pederin.
Hình 1: Kiến ba khoang
Khi kiến ba khoang bị đập, chà xát hoặc nghiền nát trên da, độc tố Pederin sẽ được giải phóng và tiếp xúc với da. Ngoài ra, người dân cũng có thể bị tổn thương da gián tiếp khi sử dụng quần áo, khăn mặt hoặc các vật dụng dính dịch tiết của kiến ba khoang.
Khác với nhiều tác nhân gây kích ứng khác, Pederin không gây phản ứng ngay lập tức. Sau khoảng 6–24 giờ tiếp xúc, vùng da bị ảnh hưởng mới bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu viêm. Độc tố này làm tổn thương các tế bào da và cản trở quá trình phục hồi tự nhiên của biểu bì, gây đỏ da, bỏng rát, nổi mụn nước hoặc phồng rộp đặc trưng.
Dấu hiệu nhận biết viêm da do kiến ba khoang
Người bệnh thường có các biểu hiện:
- Da đỏ thành vệt hoặc thành đám.
- Cảm giác nóng rát, bỏng rát nhiều hơn ngứa.
- Xuất hiện mụn nước hoặc bọng nước nhỏ.
- Tổn thương có dạng vệt dài, ngoằn ngoèo hoặc thành dải.
- Thường gặp ở mặt, cổ, tay, chân hoặc các vùng da hở.
Đặc biệt, một dấu hiệu khá điển hình là hiện tượng “tổn thương hôn nhau“. Đây là tình trạng các tổn thương xuất hiện đối xứng ở hai vùng da tiếp xúc với nhau, chẳng hạn hai bên cổ hoặc các nếp gấp trên cơ thể. Nguyên nhân là độc tố từ vùng da tổn thương lan sang vùng da lành khi hai bề mặt da chạm vào nhau. Dấu hiệu này có giá trị gợi ý quan trọng giúp nhận biết viêm da do kiến ba khoang.
Phân biệt với viêm da thông thường
Viêm da do kiến ba khoang thường gây cảm giác bỏng rát, đau rát là chủ yếu, trong khi viêm da dị ứng hoặc viêm da cơ địa thường biểu hiện ngứa nhiều. Tổn thương do kiến ba khoang có hình dạng khá đặc trưng với các vệt dài, rõ ranh giới và có thể xuất hiện “tổn thương hôn nhau”, trong khi các bệnh viêm da thông thường thường lan tỏa và ít có hình thái đặc hiệu.
Một số trường hợp còn bị nhầm với zona thần kinh. Tuy nhiên, zona thường đau nhức theo đường đi của dây thần kinh và chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể, còn viêm da do kiến ba khoang thường liên quan đến vùng da tiếp xúc với độc tố và có dạng tổn thương đặc trưng hơn.
Cần làm gì khi nghi ngờ tiếp xúc với kiến ba khoang?
Khi phát hiện kiến ba khoang trên cơ thể:
- Không dùng tay đập hoặc chà xát côn trùng.
- Nhẹ nhàng gạt kiến ra khỏi da.
- Rửa sạch vùng da tiếp xúc bằng nước và xà phòng.
- Hạn chế gãi hoặc sờ chạm vào vùng tổn thương.
- Không tự ý đắp lá cây hoặc sử dụng các loại thuốc không rõ nguồn gốc.
- Đến cơ sở y tế nếu tổn thương rộng, đau rát nhiều hoặc xuất hiện ở vùng mắt.
Viêm da do kiến ba khoang là bệnh lý da liễu thường gặp nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh được. Việc nhận biết các dấu hiệu đặc trưng như tổn thương dạng vệt, cảm giác bỏng rát và đặc biệt là hiện tượng “tổn thương hôn nhau” sẽ giúp người dân phân biệt với các bệnh da liễu khác, từ đó có hướng xử trí đúng cách, hạn chế biến chứng và nhanh chóng hồi phục.
